Zie ik spoken?

Hoe serieus neem je een politicus die met een fanatieke en verbeten trek om zijn mond en volkomen serieus op de Deense TV zegt dat er ‘miljoenen, mogelijk tientallen miljoenen’ moslims uit Europa verwijderd moeten worden? Helemaal níet, natuurlijk. Amerikaanse vrienden rekenen zo iemand tot de ‘lunatic fringe’, knettergek maar niet echt gevaarlijk.
Maar als die uitspraken internationaal de aandacht trekken omdat ze worden gedaan door de leider van de virtueel tweede politieke partij in het eens zo verdraagzame Nederland ligt het misschien een slagje anders.
Zelfs in het welvarende en brave Leusden met in het geheel geen Vogelaarwijken behaalde de PVV bij gelegenheid van de verkiezingen voor het Europees Parlement bijna 14% van de uitgebrachte stemmen. Bij de opkomst van ruim 48% zijn dat 1.412 (!) stemgerechtigden. Ze werden daarmee in Leusden de derde partij na CDA en VVD. Ongeveer 1 van elke 7 stemmers in Leusden koos dus voor de PVV. In andere plaatsen was het nog erger.
Ik wil best aannemen dat niet alle PVV-stemmers vreemdelingenhaters, chronische querulanten of islamofoben zijn; er zijn er ook die door een stem op de PVV uit te brengen hun onvrede met van alles en nog wat tot uitdrukking brengen. Uit wat daarover tot nu toe bekend is geworden zou je kunnen concluderen dat er groot wantrouwen bestaat tegen ‘de politiek’. Sterker, men vertrouwt de elite niet meer als het gaat om het vinden van oplossingen voor door heel veel mensen ervaren problemen. Dat is zorgelijk, omdat dat ruimte biedt aan demagogische schreeuwers die -ook de reële- problemen sterk uitvergroten en het daarbij laten dan wel volstrekt onaanvaardbare ‘oplossingen’ bieden. Zij zijn uitsluitend uit op het verwerven van macht. Wat ze daarmee aan willen doet je huiveren als je het verslag leest van een PVV-bijeenkomst waar uiteindelijk na veel vijven en zessen enkele journalisten werden toegelaten.
Ook de PvdA moet zich dat wantrouwen aantrekken en wel juíst de PvdA. Onze partij en haar voorgangster de SDAP vormen immers van oudsher een coalitie van ‘de elite’, een elite bestaande uit intellectuelen, advocaten, onderwijzers enerzijds en anderzijds de arbeiders(beweging) en dat zou nog zo moeten zijn.
Die coalitie deelde een groot vooruitgangsgeloof namelijk dat een in alle opzichten beter leven voor iedereen mogelijk is en dat we om dat te bereiken elkaar hard nodig hebben en dat zou nog zo moeten zijn.
Bovendien streed die coalitie voor rechtvaardige inkomensverhoudingen, solidariteit, emancipatie, bescherming van hen die het buiten eigen schuld en toedoen niet zo getroffen hadden in het leven, streefde die coalitie naar onderwijs en verheffing en gelijke kansen voor iedereen ongeacht afkomst en dat zou nog zo moeten zijn.
Ik geloof dat wat in het verleden de kracht van de PvdA was dat ook in de toekomst zal zijn. De brief van de Werkgroep Dijksma aan de PvdA-leden snijdt hout en biedt voldoende aanknopingspunten ons te herpakken en om een paar verstandige dingen te doen zodanig dat er bruggen gelegd worden over de kloof tussen de (leiding van) onze partij en het teleurgestelde deel van het electoraat. Zo bezien kunnen we met herwonnen ambitie de raadsverkiezingen maart 2010 met vertrouwen tegemoet zien.
Toch knaagt het. Er is dat inwendige stemmetje dat maar blijft vragen of we het hier dan maar bij moeten laten en of we er al dan niet schouderophalend aan voorbij moeten gaan dat éénvijfde van de bevolking straks de verwerpelijke opvattingen van de PVV legitimeert? Dat die 20% straks met behulp van welk toeval dan ook hun gang gaan en een keten van rampzalige gebeurtenissen in gang zetten?
Ik ben geboren in 1947, heb dus WOII niet meegemaakt. Mijn ouders wel. Ik ben opgegroeid met hun verhalen. Mag ik daarover een ons allemaal bekende bijzondere vrouw citeren? Het gaat om wijlen Annie M.G. Schmidt. Zij werd 3 november 1992 op de hem geheel eigen wijze over haar leven en carrière geïnterviewd door de ook al overleden Ischa Meijer. Delen daarvan staan in de VARAGIDS van 4 juli 2009. Daaraan ontleen ik het volgende fragment.
Over de Bevrijdingsdag 5 mei 1945: AMGSch. “We zijn bevrijd! Wat kun je nou nog beter hebben? We zijn bevrijd van die rotmoffen! We zijn eindelijk onszelf weer. Maar onder dat gevoel zat die verschrikkelijke schaamte. Die collectieve schaamte. Dat je dat toe hebt gelaten. “Ischa: Je was…” “Dat je dat toe hebt gelaten! Ischa, laat me even uitpraten. Nog steeds: denk ik dat, dat je dat hebt toegelaten. Zoveel mensen die weggehaald zijn uit je eigen maatschappij. Uit je eigen land. Gewoon weggehaald! Waarom? Omdat ze Jan heetten. Of Piet. Of omdat ze een andere huidskleur hadden. Ik kan het nog steeds niet begrijpen. En nog steeds niet verdragen. Ik vind het nog altijd krankzinnig……Ik vind het steeds vreemder. Omdat er nou jonge mensen zijn die zich in de geschiedenis verdiepen en vragen: hoe heb je dit kunnen toelaten? Jullie! Jij was er toch bij?”
Zie ik spoken? Hoe komt het toch dat (een deel van) de Kamerfractie van de PVV zo’n zelfverzekerde, botte, humorloze, rabiate, verbeten, hautaine, hondsbrutale en buitengewoon onbeschofte houding aanneemt. Wat zijn dat voor mensen? Bij die vraag werd ik als door een magneet naar mijn boekenkast getrokken, naar ‘Het fascisme en de nieuwe vrijheid’ van Jacques de Kadt. Eerste druk 1939. Uitgever G.A. van Oorschot. De seniorenonder ons zullen deze klassieker wellicht kennen, de jongeren kunnen er misschien nog wel via Marktplaats.nl of het antiquariaat aan komen.
In het hoofdstuk ‘Mythe of inspiratie’ fileert de schrijver de façade (en dat kunnen allerlei politieke onderwerpen zijn die ‘het in de publieke opinie goed doen’) waarachter fascistische bewegingen zich verbergen. Zijn conclusie: “We zien dan als ondergrond der mythe de strijd van het leven, dat naar het absolute, naar onbeperkte macht en expansie dringt, tegen de rede en het intellect (……...) Uit het absolutisme, dat de onaanvechtbare waarheid is, volgt aan de ene kant de vanzelfsprekendheid van het opleggen dier waarheid door het geweld, de verachting voor iedere discussie, en aan de andere kant willen beletten, dat iets tracht aan de greep van het absolute te ontsnappen: het totalitaire, collectivistische streven in wereldbeschouwing en maatschappij; de onduldbaarheid van individualisme en nonconformisme”.
Ik geef toe, de PVV voldoet niet helemaal aan de hierboven gegeven karakteristiek, maar dat ze door houding, stijl en uitspraken aanschurkt tegen een beweging waar de mensheid minder prettige herinneringen aan heeft staat wat mij betreft wel vast. Het ironische is misschien nog wel dat sommige religieuze fundamentalisten van allerlei herkomst zich ook in het bovenstaande geportretteerd kunnen weten.
Zie ik spoken? Misschien. Ik hoop het. Er worden natuurlijk helemaal geen ‘miljoenen, mogelijk tientallen miljoenen’ moslims gedeporteerd. Ik neem dat maar wat graag aan. Toch zit het me niet lekker. Geven democratische partijen, geeft de Partij van de Arbeid straks een afdoende antwoord? Of zien we in 2011 in ons parlement een nog groter gezelschap hoogst onaangename types met evenzo hoogst onaangename opvattingen? Je mag toch hopen en bidden dat die lui nooit tot het landsbestuur zullen worden geroepen?
Laten we voorkomen dat we ooit deel zullen hebben aan de collectieve schaamte waarover Annie M.G. Schmidt het zo indringend had. Ik wil mijn prachtige kleinzoons ook later recht in de ogen kunnen kijken.

Rob Bunt