Column
2 november, Kees de Kruijf
Sociaal, eerlijk en solidair?
In de discussie over de AOW heeft de top van onze partij zich helder uitgesproken, trots en tevreden. Het voorstel was immers, zoals ze niet ophielden uit te leggen, sociaal, eerlijk en solidair. De ledenraad is hierin meegegaan. Maar is daarmee de discussie over de AOW beëindigd? Natuurlijk niet, want veel mensen (en zeker ook veel leden van de PvdA!) vinden dit voorstel volstrekt niet sociaal, niet eerlijk en niet solidair. Sterker nog: velen vinden het een “draak” van een voorstel, onnodig en overhaast genomen. Wat mij betreft is dit oordeel terecht, ik leg graag uit waarom ik dat vind.
Het komende halfjaar gaan 20 commissies aan het werk die over de volle breedte van het overheidsbeleid op zoek gaan naar mogelijkheden tot versobering. De noodzakelijke omvang van die bezuinigingen staat overigens geenszins vast. Er wordt wel gesproken over 35 miljard (met name door diegenen die ook voorstander zijn van verhoging van de AOW leeftijd, valt me op), maar welk bedrag uiteindelijk echt nodig zal zijn is onduidelijk. Al die voorstellen uit die 20 commissies zullen vervolgens uitvoerig bediscussieerd worden in de Tweede en Eerste Kamer en deels ook met de sociale partners, alvorens ze tot uitvoer gebracht worden.
Het is voor mij volkomen onbegrijpelijk dat nou net dit AOW-voorstel niet op dezelfde zorgvuldige manier behandeld kan worden. Dat nou net deze omstreden maatregel niet integraal afgewogen wordt met andere voorstellen. Want misschien ligt een andere maatregel, als we ze allemaal op een rijtje hebben, wel veel meer voor de hand. Neem bijvoorbeeld (wellicht een open deur, maar daarom niet minder terecht) de hypotheekrenteaftrek. Die discussie is keurig weggestopt in één van die 20 commissies, dus het wordt sowieso afwachten wat daar mee gebeurt. Waarom gaan we de discussie over de hypotheekrenteaftrek niet met net zoveel energie en overtuiging aan, als we de AOW-discussie zijn aangegaan?
Bovendien zijn de feiten, als het gaat om de vergrijzing, ontgroening en de daarbij behorende noodzakelijke maatregelen om de AOW betaalbaar te houden, op dit moment niet anders dan 3 jaar geleden. Het AOW-probleem is al vele jaren bekend en moet opgelost worden in de komende 10, 20, 30 jaar! De huidige crisis speelt daarbij nauwelijks een rol. Zeker niet als je bedenkt dat de eerste concrete stap bij de verhoging van de AOW-leeftijd pas gezet wordt in 2020! Er is echt nog alle tijd om zorgvuldig te zijn. “Kippenhaast” en de huidige onstuitbare drang om daadkracht te tonen lijken me in deze zaak volstrekt onwenselijk.
Behalve de onzorgvuldige, haastige afhandeling van de AOW, is er naar mijn mening ook op het voorstel zelf het nodige af te dingen. Het heeft er alle schijn van dat de verhoging naar 67 jaar vooral slecht uitpakt voor de mensen met een geringe opleiding en een laag salaris. Bij die groep mensen vind je de zware beroepen, daar vind je de grootste problemen met de overbrugging van de 2 jaar extra en daar vind je de mensen die al heel jong aan het werk gingen en dus het langst meebetaald hebben aan de AOW.
Bedenk daarbij ook dat we als PvdA tot zeer recent een verhoging van de AOW-leeftijd absoluut uitsloten en ons volledig inzetten op fiscalisering en flexibilisering van de AOW. Daarmee zou de AOW, volgens de berekeningen van toen, prima betaalbaar blijven. De AOW kost in procenten van het Bruto Binnenlands Product nu immers minder dan in 1980! “Het kan verkeren”, is een bekende uitdrukking, maar in dit geval “verkeert” het wel erg snel! Dat is helaas misschien niet zo verbazingwekkend in onze partij (Irak, Europees referendum, hypotheekrenteaftrek), maar in deze situatie wel zeer ongewenst.
Behalve fiscalisering wilden we uiteraard ook aandacht voor stimulerende maatregelen voor mensen die voor hun 65 jaar met werk stoppen. Op dit moment werkt 13 procent van de 64 jarigen en ligt de kans om opnieuw werk te vinden als je op je 50e werkloos wordt, rond de 10%. Hoe reëel is het dan om de AOW leeftijd op 67 jaar te brengen en ook de pensioenen pas vanaf die leeftijd te laten ingaan? Laten we liever al onze energie stoppen in het zodanig inrichten van het werk dat het mensen mogelijk wordt gemaakt om langer door te werken, wie weet misschien wel tot hun 65e. En misschien lukt het dan zelfs om, verantwoord, een behoorlijk aantal mensen ook na hun 65e te laten doorwerken. Dat lijkt me zinvoller dan ze met dit voorstel de ziektewet, de WAO/WIA of de bijstandswet in te jagen.
Kees de Kruijf